ProFlip

ProFlip از ترکیب Proportion یعنی تناسب و Flip یعنی وارونه کردن ساخته شده است.

چطور بازی کنیم؟

هر مسئله سه عدد دارد و یک سؤال. هر عدد روی یک کارت زرد نوشته شده و زیرش واحدش آمده، مثل «۴ کارگر» یا «۶ روز». در همه‌ی مسئله‌های ProFlip وقتی یک مقدار بیشتر می‌شود، مقدار دیگر کمتر می‌شود: کارگر بیشتر، روز کمتر؛ سرعت بیشتر، زمان کمتر؛ نفرهای بیشتر، سهم کمتر.

قدم ۱: کارت‌ها را بچینید

روی صفحه دو کسر هست. بالای کسر چپ «؟» نشسته و جایش ثابت است. سه کارت را در سه خانه‌ی خالی بگذارید. کارت‌ها را می‌توانید جابه‌جا کنید یا به سینی برگردانید.

قدم ۲: وارونه کنید

دکمه‌ی ⇅ کنار کسر سمت راست، آن کسر را وارونه می‌کند: کارت بالا پایین می‌آید و کارت پایین بالا می‌رود. اگر کارت‌ها را مثل تناسب مستقیم چیده باشید، یک بار وارونه کردن همه چیز را درست می‌کند.

یک راه ساده: از خودتان بپرسید «اگر تعداد بیشتر شود، جواب بیشتر می‌شود یا کمتر؟» در ProFlip همیشه جواب برعکس تغییر می‌کند.

اگر چینش درست نباشد، بازی می‌گوید با این چینش «؟» چند می‌شود و چرا این عدد جور درنمی‌آید.

قدم ۳: از «=» رد کنید

وقتی چینش درست شد، کارت زیر «؟» کمی تکان می‌خورد. آن را بکشید، از روی «=» رد کنید و کنار عدد بالای کسر سمت راست رها کنید. حالا «؟» تنها مانده و آن طرف یک ضرب و یک تقسیم هست.

قدم ۴: بچسبانید یا پایین بکشید

ترتیب با خودتان است. وقتی فقط یک عدد ماند، جواب پیدا شده است. در پایان، بازی نشان می‌دهد که حاصل‌ضرب‌ها ثابت مانده‌اند، مثلاً ۴ کارگر × ۶ روز = ۳ کارگر × ۸ روز.

سطح‌ها

سطح ۱کار گروهی، تقسیم کردن و پر کردن، با عددهای کوچک.
سطح ۲پیش از چیدن کارت‌ها حدس می‌زنید که جواب بیشتر است یا کمتر.
سطح ۳سرعت و زمان، خواندن کتاب، تقسیم پول و پر کردن جعبه‌ها. ترتیب جمله‌ها هم عوض می‌شود.
سطح ۴گاهی سؤال می‌پرسد چند نفر، چند دستگاه یا چه سرعتی لازم است.
سطح ۵عددهای بزرگ‌تر. گاهی نمی‌شود اول تقسیم کرد و باید اول ضرب کنید.
سطح ۶یک عدد اضافه در مسئله هست که به تناسب ربطی ندارد. کارتش باید در سینی بماند.

هر سطح هشت مسئله دارد. با تمام کردن هر سطح، سطح بعد باز می‌شود. اگر کشیدن کارت سخت است، اول روی کارت بزنید و بعد روی جایی که باید برود.

برای پدر و مادرها و معلم‌ها

دو چینش درست

در مثال «۴ کارگر یک دیوار را در ۶ روز می‌سازند؛ ۳ کارگر در چند روز؟» دو چینش پذیرفته می‌شود:

؟۶ روز= ۴ کارگر۳ کارگر

نسبت وارونه. «؟» به ۶ روز همان نسبتی را دارد که ۴ کارگر به ۳ کارگر. در تناسب مستقیم این کسر ۳ بر ۴ بود؛ این‌جا وارونه شده است. این همان چینشی است که با یک بار زدن دکمه‌ی وارونه از چینش «مستقیم» به دست می‌آید.

؟۴ کارگر= ۶ روز۳ کارگر

همان حاصل‌ضرب. این چینش هم درست است، چون هر دو به یک رابطه می‌رسند: ۴ کارگر × ۶ روز = ۳ کارگر × ؟. حاصل‌ضرب دو مقدار، یعنی «کل کار» به واحد کارگر‌روز، ثابت می‌ماند. این ثابت ماندن حاصل‌ضرب قلب تناسب معکوس است و بازی آن را در پایان هر مسئله نشان می‌دهد.

وارونه کردن، تصویر ذهنی «برعکس»

اشتباه رایج بچه‌ها در مسئله‌های معکوس این است که همان الگوی تناسب مستقیم را به کار می‌برند. ProFlip این اشتباه را پنهان نمی‌کند: اگر کارت‌ها به شیوه‌ی مستقیم چیده شوند، بازی عدد حاصل را نشان می‌دهد، توضیح می‌دهد که جواب باید در جهت مخالف تغییر کند، و پیشنهاد می‌کند کسر وارونه شود. وارونه کردن یک حرکت دیدنی است و فرق دو نوع تناسب را در یک تصویر خلاصه می‌کند.

رد شدن از «=»: حل معادله‌ی پنهان

کشیدن کارت زیر «؟» به آن طرف تساوی همان کاری است که بعدها در حل معادله انجام می‌شود: چیزی که در یک طرف تقسیم می‌کرد، در طرف دیگر ضرب می‌کند. این حرکت مثل ProFit همیشه یکی است، تا تصویر آن در ذهن بماند.

حرکت‌ها، تصویر ذهنی ضرب و تقسیم

به هم چسباندن دو عدد یعنی ضرب، و پایین کشیدن یک عدد روی مخرج یعنی تقسیم. ترتیب آزاد است و بازی فقط تقسیم بدون باقی‌مانده را می‌پذیرد. چون محاسبه با بازی است، تمرین حساب هدف نیست و همه‌ی تمرکز روی ساختار تناسب می‌ماند.

چرا فقط تناسب معکوس؟

ProFlip عمداً فقط تناسب معکوس را نشان می‌دهد، تا معنای «برعکس، با همان نسبت» جدا از تناسب مستقیم جا بیفتد. همه‌ی مسئله‌ها واقعاً معکوس‌اند: کارگرها با یک سرعت کار می‌کنند، راه همان راه است و چیزی که تقسیم می‌شود همان مقدار است. سختی سطح‌ها فقط از جمله‌بندی، نوع مجهول، بزرگی عددها و یک عدد اضافه می‌آید. پیشنهاد می‌کنیم بچه‌ها پیش از ProFlip، تناسب مستقیم را با ProFit تمرین کنند.

بازی کنید